Myen mung Hp.S.P.L. asuya masat ya ai ga jarit hte maren nga yang, Jinghpaw Mungdaw ngu ai gaiwang gaw ruyin Deng 33,900 re. Shanhte Myeng mung madu ngu na ni la kau ya ai Katha Ginwang hte Ugdi Uga Laisa ga, Hkamti Gaiwang ni hpe sawn shalawm yang, ruyin Deng 40,000 daram rai na re. Ndai Lamuga gaw Israel mungdan a htam lahkawng daram grau kaba na re. Dai sha n-ga, lahta Sam Mung Kuthkai gaiwang rai nga ai Kachin Sub-state hpe sawn shalawm yang, dai hta grau pyi dam lada ai.

Raitim, Wunpawngsha ni a masha jahpan mahtang, Myen mung ting yang pyi Sen Kru (600,000) jan daram sha re ai hpe mu lu ga ai. Daigaw, anhte a matu hkrit hpa shara kaba nan rai nga ai.Wunpawngsha ni law malawng maga Hkristan hpung masha ni rai saga ai. Raiyang, 1989 ning Nawngnang Chyum Dakkasu kaw nna ka shapraw ai Lakchyoi Laika buk kasha hta Hkalup Hpung Nawku masha (Hkalup hkam ai hte n hkam ai) yawng 251,040 ngu ka da nga ai. Wunpawngsha ni hta law dik ai gaw Hkalup hpun sha re. Lahkawng hta Hkatawlik hpung re. Dai majaw ndai hpung  lahkawng a jahpan gahkyin dat yang, kaga ngam ai masha  jahpan hpe mung sawn maram la lu sai.

Daini na aten hta, mungdan shagu mungshawa ra sharawng ai Demukresi uphkang masa hpe lang na jahtau nga ma ai: anhte mung hkan jahtau marawn lawm ga ai. Raitim, dai Demokresi a lam hpe anhte sung sung myit yu saga ai kun? Ga shadawn hte tsun dan mayu nngai:-

1.      Laiwa sai 1973 ning hta Myen mung Gumlang Kongsi Asuya shawa ra lata hkam la poi galaw ma ai. Dai hpe Wunpawn sha ni 25% daram sha madi shadaw ya ia. Raitim, shanhte asuya ni ndau shabra ai shaloi Jinghpaw mung daw kaw 68% madi shadaw ai nga ma ai. Lahcyum gaw, Jinghpaw Mungdaw she ngu da tim, Wunpawng sha ni mahtang n law nna kaga Myen, Sam, Kala ni she law ai re majaw shan hte a ra lata Me (Vote) hpe anhte n ninghkap lu ga ai. Demokresi ga hku tsun ga nga yang grau law ai ni myit hkrum dawsan ai hpe n law ai ni gaw ra tim, n ra tim hkansa ra mat saga ai.

2.      Ya ten Mungkan hta Mung dinghku majan shut dik ai gaw Lebanon mungdan re. Lebanon ngu  ai gaw, masha moi Yesu sasana galaw hkawm ai Galile mung hte de a dingdung maga na lamu ga rai nga ai. Ndai Lebanon mungdan shanglawt nnan lu ai ten Hkristan ni gaw masha grau law ai uhpung rainna, Muslim ni gaw n law ai uhpung ni rai ga ai. Dai majaw daru magam ahkang aya grau kaba ai Gumsan Magam aya hpe Hkristan ni kaw na tang sharawt n htawm de a npu hprut re ai Hkringmang Daju hpe Muslim ni kaw na tang san na hku npawt nhpang gawgap tara nan adeng aleng ka da ma ai.

Raitim, shaning hkun ning jan wa ai shaloi, Muslim ni mahtang Hkristan ni hta nna masha jahpang law wa ma ai. Dai majaw, gumsan Magam aya hpe Muslim ni kaw na tang san na hku shanhte tsun garu wa ma ai. Dai hpe Hkristan ni ja ja ninghkap ma ai majaw Mustlim hte Hkrsitan nga nna mung masa hte makam masham masa gayau ai dinghku majan byin wa masai. Dai majan aten nau na galu wa ai majaw, mung masha yawng mastan chyaren re wa ai hte Hkristan shada da, Muslim shada da pyi naw bai gasat hkat ai madang de du wa na masai. Muslim hte Hkristan gasat hkat ai mung, mungkan hku nna grai jawm shazim yu tim n lu shazim ai Ngarai mung byin taw nga sai.

Tsun mayu ai gaw, Demukresi nga ai hta masha jahpan n law ai ni gaw, galoi mung ahkaw ahkawng tat sum chye nga ai.

Lahta e tsun lai wa sai, Wunpawng sha ni jahpan 600,000 (Sen Kru) jan gaw Mandalay mare na masha jahpang hta pyi naw yawm nga ai. Yanggun mare kaw Wan Lahkawng (2,000,000) jan nga ai. Yanggun Ginwang ting rai yang Wan Mali (4,000,000) jan nga ai. Miwa mung Shanghai mare kaw sha Wan shimanga (15,000,000) jan nga ai. Anhte Wunpawngsha ni gaw Mungkan ting na gahkyin tim pyi Wan mi e Sen Manga du na masa n nga shi ai.

Dai majaw Miwa Mungdan e mung, shawn de Wunpawngsha ni nga ai buga ginra ni hta Miwa ni yawng ga-up kau sai. Hpuntai Yang, Sima, Jahkawng ni hpe yu maram nna chye lu nga ai. India mung Assam mungdaw e mung Wunpawngsha ni madu da ai lamuga law law nga ai hta, daini kaga amyu ni hpe law malawng yen ya kau ra sai. Masha n law ai ni lamu ga law law madu da na ahkang gara kaw mung n nga sai.

Ya mung, anhte Wunpawngsha ni dum chye ra ai ahkyak langai mi gaw, Ma.Sa.L.[Burma Programme Socialist Party] wa aten galu sharen nna, gasat masu taw nga ai. Anhte Wunpawngsha ni gaw dai zawn gasat nna htum na nre ngu ai hpe shi chye chyalu re. Raitim, shigdu de maw lahkyet shachyai taw nga ai. Anhte a buga de shaning shagu lawu Myen mung na masha ni Mun lam hku htawt shang wa shangun nga ai. Daini anhte yawng mu chye lu sai hte maren re.

Aten ladaw langai mi hta buga ginwang shagu Myen amyu ni gaw masha jahpang grau law ai hkrai hkrai rai mat sana re. Ya Myen nau n nga ai shara Sumpra Bum, Chehpwi, Law Hkawng du hkra Myen hpring ai shani gaw anhte gasat tim, n gasat tim “Wunpanwgsha ni hpe Madu Uphkang Mungdan Masat dat ya sai raitim, daikaw nga sai amyu sha yawng hpe mungdan rudi masha hku masat la ra ai” ngu manai dat na hpe dum ga law.

Lahta na lam ni gaw, hpa majaw masha jahpan law ra ai ngu ai hpe shaleng ai lam re. Raiyang, hpe majaw Wunpawngsha ni n law hkraw a ta ngu bai dinglik yu ga:-

1. Num wawm Num la, htunghking hte shagyip shagyeng da ai.

2. Machyi Makaw anan ahkya a majaw kaji ni grau si ai.

3. Matsan ai majaw ma kasha ni hpe nbau maka la lu ai.

Ndai lahta na ahkyak 3 hpe madung mu lu ai. Dai ni hte na nambat 1 hpe masha law law tsun htau lai nga sai re majaw, jat nna n tsun sana. Mara lu ai wa dum na re. Ndai htunghking hte shayak sha nna Wunpawngsha ni hpe ningsin hta dip da nga ai jetbat hpyen nang hpe gade n na yang anhte ramma ni shakrip jaw na re. Du kashin kau nna la nga u. 

2.MA KAJI NI N SI HKRA MAKAWP MAGA NA LAM

Shinggyim masha asak kaba sai ni gaw si ra ai. Hpunlap mung laga ai ni run mat nna, lali bai rawt ai re. Asak 70 jan sai ningla wa sai mat ai hpe yawn mung n rai. Raitim, Wunpawngsha ni ma changai hte asak 12 ningla ran na ni law law si ai gaw yawn hpe hte hkrit hpa kaba re.

Shangai ai gaw, Ma Tang, Ma Yaw, Ma Pri, Ma Yun du hkra rai nna, hkrung ai gaw 1-2 sha re ai nta law law rai nga ai. Miwa munge e dinghku langai kasha 2 hta jang nna nmai la ai. Asuya magam gun ni rai yang, kasha langai sha la na ahkang jaw ai. Raitim, lu ai kasha ni n si ai re majaw, law she law wa nga ai. Anhte Wunpawngsha ni gaw kade na tim jat ai ngu n nga nan nan re.

Dai majaw, ma chyangai chyinghkai lam hte ma kaji hkamja lam hpe asuya kaw nna ja ja lit la ra na re. Mungkan hkamja Dap (WHO),  Mungkan ma kaji madi shadaw hpung (UNICEF) ni the matut mahkai nna hparan lajang sa wa na grai ahkyak ai.

3. KASHU KASHA BAU MAKA LAM:-

Ndai manghkang hpe amyusha yawng a bungli kaba hku lit la hparan ra na ga ai

i.) Dinghku nkau mi kasha 7,8 lu da tim lusha, bu hpum n lu jaw, hpaji n lu sharin ya ai majaw, masha sawn n mai ai madang rai mat ai. Dai masha ni hpe lama nang, angawk ai ngu tsun kauyang ngai mung nang hpe angawk ngu tsun kau na re. Hpa majaw nga yang, ndai lam hparan na nang hta mung lit nga ai hpe pyi n chye nga ndai.

ii.) Nkau mi lu su nga mai nga ninglen, kashu kasha bau n kam nna 3-4 sha rai jang dawn kau ai.

iii.) Nkau mi kasha n lu tim, makam masham tara, wawra, lera tara ni hpe hkrit nna num n la jat ai.

Ndai lam ni hpe hparan na matu laika ka ai wa myit lu ai ladat hpe Wunpawng Mungshawa hpang de tang madun dat nnga ai. Nkau mi hpe yajang mai lang ai. Raitim, nkaumi hpe majan ngut ai hpan she lu galaw na re.

Dai ni gaw:-

1. Kasha masum hta jan na lu ai ni hpe shang gumhpraw madang hta hkan nna, jan ai kasha ni a matu asuya kaw nna bau garum na. Hpaji sharin lam tsepkawp lit la ya na.

2. Aska 12 ning a npu na ma ni a hkamja lam hpe asuya kaw nna tsepkawp lit la na.

3. Kasha n lu ai dingku ni gaw kasha law ai dinghku ni kaw na grit htum marai lahkawng hpe kasha hku bai maka la na. Kadai hpe bau la na gaw tinang rai ai hpe lata la na.

4. Asak 18 ning n hpring ai nu, 20 ning n hpring shi ai num ni la ni dinghku bungli hpe hpa n chye ai. Dai majaw, hkungran ahkang tsepkawp n jaw na, Di zawn jep nga ninglen, Ngyi ba ai ni hpe, asak hpring ai ten du hkra, bungli ja Htawng bang na.

5. Asak 30 ning jan du hkra dinghku n shang ai ni, mayat maya lam hta yakhkak ai lam nga ai. Dai majaw, asak 30 ning grai n hpring yang dinghku shang ra sai. Asak 30 ning hpring tim num n wa hkraw ai ni hpe, ahkyak la jeyang na (social asociation)

6. Kasha 2 hta n jang nna aska ram ai gaida ni hpe dinghku nnan bai de lu hkra jinghku masa hku ladat shaw ya na.

Ndai lahta na lam ni hpe Wunpawng amyu hte Wunpawng Mundan ngang grin na ra sharawng ai chyurum sha ni yawng  jawm sumru nna kaja ai ladat hku hparan wa ga ngu, Ga saw dat nngai law.

( Myu hte Mungdan a matu asak ap nawng mat wa sai hte, Wunpawng ramma  ni kasi la ging ai, Share Shagan Dr. Nlam Awng  lai wa sai 19 ning jan hta ka da ai laika ngau hpe, bai tang madun dat ai re.)